edu.com.pl Forum eduProgi eduParty.pl 
Internetowe Centrum Informacji Edukacyjnej Dzisiaj mamy: 13 grudnia 2017, Sylwester za 19 dni

2006



punkt Strona główna
punkt Szkoła
punkt Studia
punkt Nauczyciele
punkt Forum
punkt Giełda
punkt Konkursy
punkt Imprezy
2003-05-15 20:26:52, Bożena Kacprzak

  Wykorzystanie technologii informacyjnych w edukacji


W szkolnictwie polskim wyraźnie zarysowują się dwa podejścia do wypracowania umiejętności informacyjnych przez uczniów. Jedno to preferujące nabywanie tych umiejętności podczas specjalnie opracowanych jednostek lekcyjnych, w czasie których realizowane są treści z informatyki, drugie natomiast to nabywanie umiejętności informacyjnych w trakcie zdobywania wiedzy w zakresie innych bloków tematycznych. Ten sposób nazywany jest strategią kontekstową i polega na ciągłym kształtowaniu umiejętności informatycznych wszędzie tam, gdzie istnieje możliwość zdobycia i preferowaniu informacji. Taki model nauczania wymaga od nauczyciela dużych umiejętności, ciągłego działania i wysiłku intelektualnego. Mając na uwadze wartość dydaktyczną strategii kontekstowej, dobrze wyraził to R. Tabberer "Umiejętności zwykle nie można nauczyć, rozwijają się one poprzez praktykę najlepiej zorganizowaną w naturalnym środowisku"[1].

Stosowanie komputera w klasie nie wymaga zmian podstawowej struktury programu w kształtowaniu umiejętności informacyjnych. Oznacza to, że brak umiejętności posługiwania się komputerem nie stanowi przeszkody uniemożliwiającej wykorzystanie komputera jako środka dydaktycznego. Wymagane będzie przyswojenie przez uczniów wiedzy w podobnym zakresie, jak podczas korzystania z innych mediów. Jednak bez wątpienia technologia informacyjna umożliwia zdobywanie i przekazywanie informacji szybciej, aniżeli prezentowanie ich w sposób tradycyjny. Działania uczniów związane z manipulowaniem informacją zaczynają się od ćwiczeń w klasyfikowaniu i sortowaniu znanych wiadomości. Przyrost wiedzy jest tak duży, że śledzenie wielu dziedzin jest niemożliwe. Na skutek zalewu informacyjnego człowiek nie mogąc zapamiętać wszystkich docierających do niego wiadomości, gromadzi je w bazach wiedzy, wykorzystując do tego celu narzędzia informatyki. Fakt ten powoduje, że wzrasta znaczenie umiejętności wyszukiwania informacji i oceniania jej wartości. Nowy model kształcenia wymaga jednak daleko idących zmian w funkcjonowaniu szkoły. O efektach nie decyduje już liczba informacji, lecz ich dobór i układ pozwalający osiągnąć główne cele. A jednym z podstawowych, w tej sytuacji, staje się przygotowanie do kształcenia permanentnego. Wymaga to nabycia przez uczniów kompetencji w poruszaniu się po wiedzy, osiągnięcia umiejętności interdyscyplinarnych i systemowego widzenia rzeczywistości. W rezultacie tradycyjny sposób edukacji opartej na dostarczaniu uczniom maksymalnie wielu informacji, stopniowo ewaluuje w kierunku kształcenia kładącego nacisk na myślenie. W wielu krajach świata ciągle jeszcze dominuje model kształcenia polegający na przekazaniu wiedzy od nauczyciela do ucznia, a następnie sprawdzaniu, na ile ten ostatni zapamiętał wiadomości. Tak więc edukacja nastawiona jest na zapamiętywanie i odtwarzanie z pamięci jak największej liczby informacji. W efekcie dzieci o mniejszych zdolnościach zapamiętywania, posiadając rozwinięte umiejętności myślenia, klasyfikowane są na dalszych pozycjach.

I ten bardzo skrótowo przedstawiony model kształcenia, oparty na dydaktyce pamięci występuje także w Polsce. Tak więc w przytłaczającej większości informacje podawane w szkole należy uznać za swego rodzaju szum informacyjny służący wypełnianiu czasu kształcenia. W wielu krajach mają miejsce zmiany procesu nauczania-uczenia się, a jedną z istotniejszych jest wprowadzenie komputerów. Początkowo sądzono, że zaopatrzenie szkół w komputery wystarczy, by doprowadzić do jakościowych przemian w edukacji. Badania przeprowadzone w USA i Wielkiej Brytanii, gdzie największy nacisk położono na przygotowanie szkół pod względem materialnym, a więc zaopatrzenie szkół w komputery i oprogramowanie dla nauczycieli. Po etapie fascynacji nowoczesną technologią, przyszedł czas na krytykę spowodowaną wynikami przeprowadzonych badań. "Oto jej podstawowe tezy:

    Niskie efekty kształcenia lub wręcz szkodliwość tego kształcenia wynika z:
    • zaniku zdolności do ludzkiego reagowania na otaczający świat, człowiek postrzegany jest przez pryzmat wprowadzonych do komputera sklasyfikowanych informacji,
    • zbyt dużego ograniczenia widzenia problemów,
    • koncentrowania się na kształtowaniu analitycznych i funkcjonalnych umiejętności uczących się,
    • ograniczenia lub wręcz usunięcia z procesu kształcenia twórczego myślenia,
  1. Możliwość zastosowania komputerów do ściśle określonych treści, co zawęża zakres ich stosowania oraz podnosi koszty kształcenia.
  2. Następstwa społeczne:
    • powstanie bezrobocia,
    • utrata więzi społecznych,
    • możliwość manipulowania ludźmi wynika z faktu, że programy edukacyjne układane są przez wysokiej klasy specjalistów, którzy mogą je tworzyć mając ukryte cele,
    • występowanie komputerofobii czyli lęku przed komputerem,
    • skutki wynikające z przyjęcia wirtualnej rzeczywistości jako stanu rzeczywistego"[2].


1.1. Informatyka w szkole.

Obecny stan nauczania informatyki w polskiej szkole podstawowej należy uznać za niezadowalający ze względu na:

  • niejednolite wyposażenie szkół,
  • złą sytuację finansową szkół podstawowych,
  • skoncentrowanie pomocy Ministerstwa Edukacji Narodowej na szkołach średnich,
  • ograniczone możliwości techniczne szkoły,


  • Polski system edukacji przez wiele lat był nastawiony na realizowanie programów nauczania dyktowanych przez instytucje centralne, szkołę i nauczyciela. Obecnie nauczyciele więcej uwagi poświęcają uczniom, na realizacji jego indywidualnych zamierzeń edukacyjnych. Oczekiwania od dzisiejszej szkoły to przede wszystkim pomaganie uczniom w zdobywaniu przez nich ich własnego wykształcenia. Ponieważ część tego wykształcenia stanowi przygotowanie do życia we współczesnym świecie, który trudno sobie wyobrazić bez komputerów, dlatego w edukacji dzieci i młodzieży musi być więc uwzględniony zakres wiedzy i umiejętności, który wiąże się z technologią informacyjną.

    Technologia informacyjna to zespół środków, narzędzi, jak również technologii, które służą wszechstronnemu posługiwaniu się informacją. Technologia informacyjna obejmuje swoim zakresem m.in.: informację, komputery, informatykę i komunikację. Rozległa, stale powiększająca się, wiedza we wszystkich dziedzinach nauczania, jest rozproszona w różnych miejscach (książki, taśmy filmowe i video, dyskietki komputerowe i płyty CD, serwery sieci komputerowych). Obie te cechy: wielkość zasobów informacji i ich rozproszenie, powodują, że do korzystania z informacji niezbędne jest posługiwanie się technologią informacyjną.

    Technologia informacyjna powinna przenikać do różnych dziedzin nauczania. Tylko wtedy szkoła miałaby szansę przygotować uczniów do życia w społeczeństwie informacyjnym, w którym informacja, i związana z nią technologia, będzie podstawowym towarem i środkiem, niezbędnym w życiu każdego człowieka.

    Nauczanie i stosowanie technologii informacyjnej w polskich szkołach w większości ogranicza się do zajęć informatycznych, nazywanych najczęściej informatyką lub elementami informatyki. Główny nacisk w tych zajęciach jest kładziony na wiedzę i umiejętności informatyczne. Mniejszy - na przygotowanie uczniów do posługiwania się tą technologią. Niewielki jest też wpływ tych zajęć na wykorzystanie technologii informacyjnych w innych dziedzinach i przedmiotach (a nawet na związek z nimi). W rezultacie edukacja taka nie daje umiejętności posługiwania się technologią informacyjną. Ponadto, w początkowym okresie komputeryzacji, gdy w szkołach brakowało sprzętu i nauczycieli umiejących korzystać z niego w pracy pedagogicznej, najefektywniejsze było zgromadzenie komputerów w jednym miejscu i przeznaczenie zajęć lekcyjnych na przygotowywanie uczniów do posługiwania się nimi.

    Od kilku lat sytuacja szkół poprawia się zarówno pod względem wyposażenia w sprzęt komputerowy i materiały edukacyjne, jak też przygotowania nauczycieli i programów nauczania. Zaczęto również dostrzegać potrzebę zmiany w podejściu do komputera w większości dziedzin nauczania, co można uznać za odzwierciedlenie interdyscyplinarnego i integrującego charakteru technologii informacyjnych.

    "Wykorzystanie komputerów i technologii informacyjnych stanowi dla edukacji szansę odejścia od wąsko pojmowanego encyklopedyzmu (czyli przekazywania do zapamiętania dużych zasobów informacji) ku kształceniu umiejętności wykorzystywania wciąż pojawiających się nowych informacji lub odnajdowania tych, które są potrzebne. Dotyczy to większości dziedzin nauczania, zwłaszcza z zakresu nauk przyrodniczych i humanistycznych, w których kumulowane są olbrzymie zasoby wiedzy. Technologia informacyjna stwarza dodatkowe możliwości celowego żeglowania po źródłach i zasobach informacji"[3].

    1.2. Cele i zadania szkoły w zakresie technologii informacyjnych

    Doceniając rolę technologii informacyjnej we współczesnym świecie, uwzględniając potrzeby każdego człowieka, jak również wymagania społeczne, szkoła powinna stworzyć uczącym się pełne możliwości zapoznania się z podstawami technologii informacyjnej na drodze zdobywania wykształcenia ogólnego. Dotychczas komputery wykorzystywano głównie do wspomagania nauczania. Obecnie komputery i technologia informacyjna stają się integralną częścią edukacji w wielu dziedzinach. Programy nauczania powinny to uwzględniać, jeśli założeniem szkoły będzie:

    • wykształcenie w każdym uczniu rozumienia podstaw technologii informacyjnej oraz umiejętności jej stosowania,
    • osiągnięcie przez uczniów odpowiedniego poziomu stosowania technologii informacyjnej,
    • wykorzystanie technologii informacyjnych w różnych obszarach kształcenia, jako pomoc, środek, narzędzie w procesie uczenia się,


    Zajęcia prowadzone w szkole z wykorzystaniem technologii informacyjnych powinny dostarczyć uczniom:

    • wiedzy na temat zastosowania tych technologii,
    • umiejętności właściwego korzystania ze źródeł informacji i narzędzi do ich przetwarzania,
    • zrozumienia nowych możliwości jakie daje technologia informacyjna,


    Tak sformułowane cele zobowiązują nauczycieli do ich realizacji na różnych przedmiotach. Ale warunkiem do rozpoczęcia stosowania technologii informacyjnej na zajęciach z różnych przedmiotów jest odpowiednie przygotowanie uczniów do posługiwania się tą technologią. Wykształcenie u ucznia niezbędnych umiejętności posługiwania się technologią informacyjną stawią przed nauczycielem zadania:

    • wprowadzenie wszystkich uczniów w podstawy korzystania z komputera, jako urządzenia technicznego,
    • korzystania z istniejących programów, w tym przeznaczonych do wspomagania uczenia się,
    • opracowywania tekstów oraz ilustracji za pomocą odpowiednich edytorów i innych programów,
    • korzystania z komputerowych baz informacyjnych zlokalizowanych w dowolnym miejscu globalnej sieci komputerowej,
    • umożliwić wszystkim uczniom zapoznanie się z podstawami technologii informacyjnej.


    Kształcenie powyższych umiejętności wypełnia znaczny zakres zajęć objętych programem nauczania informatyki. Przedstawione wyżej umiejętności można zaliczyć do elementów wychowania technicznego w zakresie technologii informacyjnej i podczas tych zajęć powinny być one zrealizowane.

    1.3. Skutki dla nauczycieli i procesu edukacyjnego.

    Powszechne zastosowanie metod informatycznych będzie miało określone skutki dla szkoły i przebiegającego w niej procesu kształcenia.

    Im szybsze są działania zmierzające do elektronizacji szkoły a szczególnie jej informatyzacji, tym ostrzej uwidaczniają się braki w zakresie humanizacji edukacji. Wprowadzenie nowoczesnej techniki do tradycyjnie realizowanego procesu kształcenia bez modyfikacji funkcji i zadań stawianych dydaktyce nie przyniesie oczekiwanych efektów kształcenia. Wprowadzi natomiast sporo zamętu do teorii i praktyki kształcenia. Zastosowanie filmu czy telewizji w procesie kształcenia również wzbudzało sporo gorących dyskusji zarówno wśród zwolenników, jak i przeciwników. Dopiero po pewnym czasie, gdy powstała teoria i praktyka wykorzystania tego środka oparta na nowych zasadach, w sposób naturalny stawał się on częścią możliwości, jakie posiadał do dyspozycji nauczyciel. Różnicą było to, że wprowadzony film miał zastąpić braki kadrowe w szkolnictwie, natomiast komputer pojawia się w wyniku presji ekonomiczno-społecznej wynikającej z wykorzystania komputera w pracy i przyspieszenia procesu uczenia się. Biegłość pracy na komputerze staje się częścią składową niezbędną do robienia kariery, do dobrego startu życiowego w społeczeństwie. "W miarę, jak opóźniać się będzie konieczne zmiany w dotychczasowym systemie kształcenia uczniów i nauczycieli przy równoczesnym wzroście liczby komputerów w szkole i jej otoczeniu, utrwali się tendencja do technokratycznego ujmowania edukacji. Wynika to z faktu, że nauczyciel ulegać będzie pokusie ułatwiania sobie pracy kosztem trudnych do zmierzenia efektów pracy w sferze humanistycznej"[4]. A nie wolno zapominać, że wszelkie zmiany programowe w edukacji powinny służyć osiągnięciu pełni człowieczeństwa, czyli zaspokojeniu potrzeb biologicznych, psychicznych i duchowych. Wprowadzenie komputera do edukacji wymaga nie poprawiania istniejących metod i form kształcenia, organizacji szkoły itp. lecz ich nowego ujęcia. Jeśli komputerowe wspomaganie kształcenia będzie opierało się na systemie nakazowym, bez sprawiania radości uczenia się, wytworzony zostanie człowiek schematyczny i podatny na propagandę, uczący się, będąc nieprzygotowanym do odbioru światowej informacji, zagubi się w potoku wiadomości. Sprzyjać to może pogłębianiu się postaw alienacyjnych, niepożądanych społecznie.

    Należy liczyć się z tym, że zostanie zachwiany autorytet nauczyciela. Jego wiedza zdobyta na studiach będzie mało przydatna. Model edukacyjny, w którym nauczyciel przekazuje wiedzę, a uczeń tę wiedzę nabywa, należy uznać za odchodzący w przeszłość. B.Siemieniecki w rozdziale Komputer w humanistycznej szkole mówi o sytuacjach, z jakimi już dziś można się spotkać w amerykańskiej szkole średniej, gdzie to uczniowie kontaktują się poprzez pocztę elektroniczną z laureatami nagrody Nobla, uzyskując najnowsze informacje z danej dziedziny nauki. Dlatego zadaniem nauczyciela będzie wspieranie uczącego się w procesie samodzielnego zdobywania wiedzy. Nauczyciel koncentrował się będzie na wykształceniu u uczniów umiejętności poruszania się w gąszczu informacji, wybierania wiadomości istotnych, ukazywaniu struktury i hierarchiczności wiedzy.

    Reasumując, należy stwierdzić, że wprowadzenie komputerów do szkoły ma daleko idące skutki dla współczesnej edukacji. Dziś nie wystarczy, że nauczyciele posiądą umiejętność obsługi komputera, ale znacznie ważniejszym wydaje się być wskazywanie im reguł postępowania dydaktycznego i wychowawczego w procesie kształcenia oraz przygotowanie do twórczego wykorzystywania komputera.

    Bibliografia

    1]. (Bronisław Siemieniecki Komputer w edukacji. Podstawowe problemy technologii informacyjnej, MBP Uniwersyret M.Kopernika, Toruń 1998, wydanie III, s.53)

    [2]. (B.Siemieniecki Komputery i hipermedia w procesie edukacji dorosłych Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń, wydanie II 1996,s.44-45)

    [3] Maciej M. Sysło: www.wsip.com.pl

    [4].(B.Siemieniecki: Komputer w szkole: MBP Instytut M.Kopernika. Toruń 1998, wydanie III, s.28)

    1. Kramek Z.: Materiały dydaktyczne w multimedialnym przekazie treści kształcenia zawodowego, Pedagogika Pracy, 26-27, Instytut Technologii Eksploatacji, Radom, 1995.
    2. Niewiadomski K. Zabłocki I.: Wpływ komputera na rozwój dzieci i młodzieży w opinii przyszłych nauczycieli przedmiotów technicznych. Informatyka w Szkole, XIII Lublin, 17-20.IX.1997.
    3. Sysło M.M.: Komputer w szkole, Informatyka w Szkole, XII Lublin, 11-14.IX.1996.
    4. www.wsp.krakow.pl
    5. www.kbn.gov.pl


    Informacje o autorze:
    Kacprzak Bożena
    nauczyciel
    w Zespole Szkół Muzycznych
    w RADOMIU


     

    © RAD-COM, 2000-2005 : O Serwisie : Kontakt : Reklama